Türkiye’nin Elektrikli Araç Devrimi: Avrupa İle Yarışan Yeni Bir Pazar

Türkiye'nin otomotiv ekosisteminde son on yılda gerçekleşen devrimsel nitelikteki değişim, ülkeyi küresel bir başarı hikayesinin merkezine yerleştirdi. 2016 yılında, bir mekatronik mühendisi gibi teknolojiyi yakından takip eden vizyonerlerin satın aldığı ilk modellerle Türkiye genelinde yalnızca 44 adet tam elektrikli araç (BEV) satılmıştı. O dönemde "egzotik bir teknoloji" olarak görülen bu araçlar, 2023 itibarıyla pazarın %7’sini ele geçirerek toplumsal algıda radikal bir kırılma yarattı. Bugün gelinen noktada, Tesla gibi markaların "sıradanlaştığı" bir pazar dinamizmiyle karşı karşıyayız. Türkiye'nin bu hızlı adaptasyonu, sadece yerel bir başarı değil; Uruguay ve Vietnam gibi fosil yakıtlara olan bağımlılığını hızla terk eden gelişmekte olan piyasaların küresel eğiliminin en güçlü yansımalarından biridir.

Verilerle Türkiye'nin Avrupa Sahnesindeki Yeri

Türkiye’nin elektrikli araç pazarındaki penetrasyonu, özellikle Güney ve Doğu Avrupa ülkelerini geride bırakarak Avrupa Birliği (AB) ortalamalarıyla baş başa gelmiş durumdadır. 2025 yılı verileri, Türkiye'nin bir "elektrikli mobilite üssü" olma yolundaki kararlılığını şu rakamlarla tescillemektedir:

• Türkiye’nin 2025 yılı BEV satış oranı: %16,7.

• Avrupa Birliği ortalaması: %17,4.

• Pazar Sıralaması: Türkiye; Almanya, İngiltere ve Fransa'nın ardından Avrupa'nın en büyük dördüncü elektrikli araç pazarı konumuna yükselmiştir.

• Uç Örneklerle Kıyaslama: Hollanda’nın %35 ve İskandinav ülkelerinin %96'ya varan pazar paylarının gerisinde olsa da, Türkiye'nin büyüme ivmesi kıta genelindeki pek çok yerleşik ekonomiyi şaşırtmaya devam etmektedir.

Ekonomik İtici Güçler: Çevrecilik mi, Maliyet mi?

Türkiye'deki hızlı adaptasyonun temelinde ekolojik kaygılardan ziyade rasyonel ekonomik tercihler ve mali disiplin arayışı yatmaktadır. Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) sistemindeki boşluklar ve avantajlar, elektrikli araçları benzinli muadilleriyle fiyat noktasında rekabet edebilir bir konuma taşımıştır. Özellikle yüksek enflasyon ve dalgalı akaryakıt fiyatları karşısında düşük işletme maliyetleri, Türk tüketicisi için en güçlü ikna aracı haline gelmiştir. Analistler, bu dönüşümün motivasyonunu "tamamen ekonomik" olarak tanımlarken, yakıt tasarrufu potansiyelinin çevresel sürdürülebilirliğin önüne geçtiğini vurgulamaktadır.

Yerli Oyuncu ve Pazar Dinamikleri: Togg Etkisi

Milli otomobil markası Togg'un ticari yolculuğu, Türkiye'deki elektrikli araç ekosisteminin "normalleşme" sürecindeki en kritik katalizör olmuştur. 2024 yılında satış rakamlarıyla Tesla'yı geride bırakan Togg, pazarın lokomotifi konumundadır. Bu başarının altında yatan stratejik unsurlar şunlardır:

• Kamu bankaları aracılığıyla sağlanan sıfır faizli kredi imkanları ve yerli üretimi önceleyen vergi politikaları.

• Üretim kapasitesindeki agresif genişleme: 2025'te 40.000 adet olan üretimin 2026 yılında 60.000 adede çıkarılması hedeflenmektedir.

• Togg'un başarısı, tüketici nezdindeki teknolojik çekinceyi ortadan kaldırmış ve elektrikli mobiliteyi geniş kitleler için bir "statü ve güven" simgesine dönüştürmüştür.

Türkiye pazarının sunduğu potansiyel, küresel otomotiv devlerini yerel mevzuatlara uyum sağlamak için sofistike teknik ve ticari hamleler yapmaya zorlamaktadır. AB’nin 2035 içten yanmalı motor yasağını esnettiği bir dönemde Türkiye, UN İklim Zirvesi'ne ev sahipliği yapmaya hazırlanarak bu alandaki kararlılığını diplomatik düzeye taşımıştır.

Tesla, Türkiye’deki 160kW altı motor gücü için uygulanan %10'luk avantajlı ÖTV dilimine girebilmek için araçlarında özel teknik kısıtlamalara gitmiştir.

Çinli dev BYD, ithalat engellerini ve ek vergileri aşmak amacıyla Türkiye'de 1 milyar dolarlık bir fabrika yatırımı planlayarak, pazarı bir üretim üssü olarak kullanma stratejisini benimsemiştir.

Enerji Güvenliği ve Jeopolitik Avantajla

Elektrikli araç dönüşümü, Türkiye için sadece endüstriyel bir değişim değil, aynı zamanda hayati bir enerji güvenliği hamlesidir. Ülkenin binek araç filosunun 2053 yılına kadar dört katına çıkacağı öngörüldüğünde, fosil yakıt bağımlılığı Türkiye için adeta patlamaya hazır bir "saatli bomba" niteliğindedir.

Elektrikli mobilite, petrol ithalatı kaynaklı dış ticaret açığını dizginleyerek dış şoklara karşı ekonomik direnç oluşturmaktadır.

Yenilenebilir enerji kaynaklarının şarj altyapısıyla entegrasyonu, Türkiye'yi küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı koruyacak jeopolitik bir kaldıraç işlevi görecektir.

Mevcut ivme etkileyici olsa da, pazarın sürdürülebilirliği noktasında yapısal riskler göz ardı edilmemelidir. Ekonomistler, Türkiye’deki büyümenin merkezi bir stratejik karardan ziyade, vergi dilimleri arasındaki geçici boşluklardan beslendiği konusunda uyarıda bulunmaktadır.

Pazarın en düşük dilimde bile %50, üst dilimlerde ise %86'yı bulan ağır bir vergi yüküyle karşı karşıya olması, her türlü mevzuat değişikliğini pazar için büyük bir risk haline getirmektedir.

Yüksek enflasyon ve döviz kurlarındaki oynaklık, orta vadede erişilebilir araç sayısını azaltma tehdidi barındırmaktadır. Bu durum, yerli üreticiyi destekleyen sistemin aynı zamanda pazarın genel rekabetçiliğini zayıflatması gibi bir ironiyi de beraberinde getirmektedir.

Yeni Bir Dönemin Eşiğinde

Türkiye, elektrikli araç yolculuğunda gelişmekte olan piyasalar için bir rol model haline gelerek Avrupa'nın devleriyle aynı kulvarda yarışmaya başlamıştır. Ancak bu momentumun korunması, başarının sadece vergi boşluklarına veya geçici teşviklere dayalı olmaktan çıkarılıp, sürdürülebilir bir devlet politikasına dönüştürülmesine bağlıdır. Türkiye'nin henüz tam olarak devreye girmemiş devasa potansiyeli, doğru maliye politikaları ve enerji vizyonuyla birleştiğinde, ülkeyi küresel yeni nesil mobilite pazarının en sarsılmaz aktörlerinden biri yapacaktır.