"Sessiz Katil" Alarmı: İklim Değişikliği Sıcak Hava Dalgalarını Nasıl Tehlikeli Bir Seviyeye Taşıyor?

Yeni ve kapsamlı bir küresel inceleme, iklim değişikliğinin sıcaklıklar üzerindeki endişe verici etkisini bir kez daha gözler önüne serdi. Mayıs 2024 ile Mayıs 2025 tarihleri arasında, dünya nüfusunun neredeyse yarısı (yaklaşık 4 milyar insan), normalin üzerinde, ekstra 30 gün boyunca aşırı sıcaklara maruz kaldı. World Weather Attribution, Kızılhaç Kızılay İklim Merkezi ve Climate Central'dan bilim insanları tarafından yürütülen araştırma, iklim değişikliğinin aynı zamanda dünyadaki sıcak hava dalgalarının sayısını ikiye katladığını da ortaya koydu. Bu, iklim değişikliğinin artık soyut bir gelecek tehdidi değil, bugün milyarlarca insanın hayatını doğrudan etkileyen bir gerçek olduğunu gösteriyor.

İklim Değişikliği ve Sıcak Hava Dalgaları Arasındaki Bağlantı Nedir?

İklim bilimci ve raporun yazarlarından Joyce Kimutai, iklim değişikliğinin aşırı hava olaylarını nasıl değiştirdiğini açıklıyor. İklim değişikliği, sıcak hava dalgalarına neden olmuyor; çünkü aşırı hava olayları her zaman yaşanmıştır. Ancak, mevcut iklim değişikliği, bu sıcak hava dalgalarını çok daha yoğun, daha sık ve dolayısıyla daha zararlı hale getiriyor.

Neden "Sessiz Katil" Olarak Adlandırılıyor?

Birçok insan hala sıcak hava dalgalarının tehlikesini tam olarak kavrayamıyor. Uzmanlar, bu olayı "sessiz katil" olarak adlandırıyor çünkü fırtınalar veya seller gibi dramatik görseller olmadan ciddi zararlara yol açabiliyor. Sıcak hava dalgaları; dehidrasyon, sıcak çarpması ve hatta ölüme neden olabilir. Özellikle yaşlılar, çocuklar ve önceden mevcut sağlık sorunları olanlar gibi hassas gruplar büyük risk altındadır. Örneğin, Sahel bölgesinde (Batı ve Kuzey-Orta Afrika'nın yarı kurak bölgesi) sıcaklıkların 45°C'nin üzerine çıktığı bir sıcak hava dalgası incelenmiş ve bu olayın iklim değişikliği nedeniyle 1.5°C daha sıcak ve on kat daha olası hale geldiği tespit edilmiştir. Kimutai, "Bazı insanlara 1.5°C çok gibi gelmeyebilir, ancak bu, hassas insanlar için gerçekten yaşamla ölüm arasındaki fark olabilir," diyor.

Bilim Bu Etkiyi Nasıl Ölçüyor? Atıf Bilimi ve İklim Modellemesi

Bilim insanları, iklim değişikliğinin aşırı sıcaklık olaylarına ne kadar ısı eklediğini hesaplamak için atıf bilimi (attribution science) metodolojisini ve iklim modellemesini kullanıyorlar. "İklim Kayması İndeksi" (Climate Shift Index) olarak bilinen bir sistemle, insanların iklim değişikliğine neden olmaması durumunda kaç aşırı sıcak gün yaşanacağını hesaplıyorlar. Daha sonra bu sayıyı, gerçekte yaşanan aşırı sıcak gün sayısıyla karşılaştırıyorlar. Bu yöntem, son bir yılda iklim değişikliğinin ne kadar aşırı sıcak gün eklediğini saymalarına olanak tanıyor ve fosil yakıtları yakan büyük kirletici şirketlerin sera gazı emisyonları ciddi şekilde azaltılmazsa, sıcak hava dalgalarının gelecekte nasıl daha sık ve yoğun hale geleceğini tahmin etmelerini sağlıyor.

Afrika'daki Yıkıcı Etkiler: Rakamlar ve Gerçekler

Rapor, iklim değişikliğinin Afrika kıtası üzerindeki orantısız ve yıkıcı etkisini de vurguluyor:

• Aylarca Süren Aşırı Sıcaklar: Burundi, Komorlar, Kongo, Ekvator Ginesi, Gabon, Gana, Liberya, Mayotte, Ruanda ve São Tomé ve Principe gibi birçok Afrika ülkesi, normalin üzerinde 90 günden fazla aşırı sıcak yaşadı. Bu, bu ülkelerin en az üç ay (bazıları dört aydan fazla) boyunca aşırı sıcaklıklara maruz kaldığı anlamına geliyor.

• En Yoğun Etkilenen Bölgeler: Afrika, dünyadaki 67 aşırı sıcak olayının 14'ünü yaşadı ve bu olaylar kıtadaki 54 ülkenin 42'sini etkiledi. Özellikle Batı ve Orta Afrika, iklim değişikliğinden en güçlü şekilde etkilenen sıcak hava dalgalarından birini yaşadı.

• Toplumsal Etkiler: Şubat 2025'te Güney Sudan'da yaşanan bir sıcak hava dalgası nedeniyle, sıcak çarpmasından bayılan çocuklar yüzünden okullar iki hafta süreyle kapatılmak zorunda kaldı. Tüm nüfusa güneşten uzak durmaları ve bol su içmeleri tavsiye edildi. Ancak bu, Güney Sudan'daki birçok evin demir çatılı olması, klima, vantilatör ve elektriğin bulunmaması ve herkesin temiz suya erişiminin olmaması nedeniyle ciddi bir sorundu.

Acil Çağrı: Uyum ve Fosil Yakıtlardan Vazgeçme Zamanı

Bu analiz, artan sıcaklıkların Afrika'daki ciddi etkisinin altını çiziyor. İklim ısındıkça, kıtadaki daha fazla insan sağlıklarını ve refahlarını tehdit eden aşırı sıcaklarla karşı karşıya kalacak. Joyce Kimutai'ye göre, adaptasyon önlemleri tek başına toplulukları artan risklerden korumak için yetersiz kalacak.

Acilen, Afrika ülkelerinin aşırı sıcak olaylarına uyum sağlaması için fon sağlanması gerekiyor ve bu fonlar en çok etkilenen ülkelere yönlendirilmeli. Ancak uzun vadeli ve kalıcı çözüm tek: Aşırı sıcak olaylarının gelecekte çok daha kötüleşmesini önlemek için, dünyanın gezegeni ısıtan fosil yakıtları kullanmayı mümkün olan en kısa sürede bırakması gerekiyor. İklim değişikliğinin körüklediği sıcak hava dalgaları, Afrika'da yaşamı şimdiden çok daha zor hale getiriyor ve bu "sessiz katil" ile mücadele etmek için küresel bir eylem şart.